Дәрілік шөптердің ғылыми-зерттеу зертханасы

 

 

ФАРМАКОГНОЗИЯ КАФЕДРАСЫНЫҢ ДӘРІЛІК ӨСІМДІКТЕРДІ ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ЗЕРТХАНАСЫ

 

Дәрілік өсімдіктерді ғылыми-зерттеу зертханасының штаты бір аға ғылыми қызметкер, екі ғылыми қызметкерлер және бір лаборанттан құралған. 

Дәрілік өсімдіктер зертханасының мақсаты: Қазақстан Флорасы дәрілік өсімдіктерін зерттеу және олардың негізінде дәрілік препараттар жасап шығару.  

Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі таңда фармацевтикалық препараттардан әлем нарығында шығу тегі өсімдік тектес препараттар 40% көп бөлікті құрайды. Соңгы жылдары оның өсуі белең алуда, Бүкіләлемдік Денсаулық сақтау ұйымының болжамы бойынша жақын он жыл ішінде жалпы дәрілік заттар көлемінің 60% жоғары бөлігі фитопрепараттарға тиесілі болады.

80% көп жабайы өсетін өсімдік шикізаттары ССРО фармацевтикалық өндірістеріне Қазақстан және Орта Азия аумақтарынан дайындалған. Осыған қарамастан Қазақстанда жалпы дайындалатын шикізат мөлшерінен 3% төмен шикізат дайындалған және өңдеу тек негізінен өте қарапайым галендік препараттар қалыптарын дайндауға негізделген (тұндырма және сұйық сығындылар). Қалыптасқан жағдай нәтижесінде республикаға шығындар түсті, себебі отандық өсімдік тектес шикізаттан дайындалған дайын дәрілік қалыптар құны және Қазақстанға жақын шет елдерден қайта импортталатын дайын дәрілік қалыптар құны, бастапқы өсімдік шикізаты құнынан 7-10 есе жоғары.

Жоғарыда айтылған жағдайлар осы бағытта зерттеу жүргізудің мақсатқа сайлығын және қазіргі таңға қажетті екендігін көрсетеді. 

Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Дәрілік өсімдіктер ғылыми-зерттеу зертханасының жаңалығы (өсімдік шикізатының химиялық құрамын анықтау, жаңа табиғи қосылыстарды бөліп алып, құрылысын анықтау, биологиялық белсенді заттарды бөліп алудың жаңа әдістемелерін жасау), фармакогностикалық (қызығушылық тудыратын жаңа өсімдік түрлерінің  анатомо-морфологиялық түрлерін анықтау особенностей) және фармакологиялық (өсімдік сығындылары және жеке заттардың фармакологиялық әсерлерін анықтау) зерттеулері, Оңтүстік Қазақстанда өсетін бұрын зерттелмеген өсімдік түрлерінен отандық дәрілік препараттар көздерін анықтау мақсатында жүргізіледі.

 

Зертхананың міндеттері:

1.  Биологиялық белсенді қоспаларды, жинақтарды және дәрілік препараттарды Қазақстанның дәрілік өсімдіктері негізінде жасап шығару. 

2.  Қазақстан Флорасындағы зерттелмеген және перспективті өсімдік түрлерін медицинада қолдану үшін табу.

3.  Өсімдік объектілерінен биологиялық белсенді заттарды бөліп алудың тиімді әдістемелерін жасап шығару. 

4.  Өсімдік объектілерінен биологиялық белсенді заттардың химиялық құрылымын анықтау. 

5.  Өсімдік шикізатынан биологиялық белсенді заттарды және сығындылардың биологиялық қасиеттерін анықтау.  

 

ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ҚҰРАЛДАР ЖӘНЕ ЖАБДЫҚТАРДЫҢ БОЛУЫ 

№ п/п

Құралдардың түрлері

Моделіжәне шығару жылы

Бар бірліктердің саны

Күйі (жаңа, жақсы, нашар)

Жеке, жалға алынған (кімнен)

1.    

Аминқышқылды анализатор

Sycam S433, Германия, 2015 ж.

1бірлік

жақсы

Жеке

2.    

Атомды-адсорбциялық спектрометр

МГА-1000, Ресей, 2016

1бірлік

жаңа

Жеке

3.    

Колба қыздырғыш

LOIP LH-125, Ресей, 2005 ж.

4 бірлік

жақсы

Жеке

4.    

Магнитті айналдырғыш Lab disc white

GMAG, IKA, Жапония, 2006 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

5.    

Су моншасы

WB -4 MS, Рига, 2009 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

6.    

Роторлы буландырғыш

RV-10 BаsD

Германия,

2010 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

7.    

Колба қыздырғыш

LOIP LH-250

жақсы

Жеке

8.    

Өткізгіш айналдырғыш

RW 11 basic TW-2, Рига, 2009 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

9.    

Зертханалық таразылар

Scout Pro,

USA, 2010 ж.

4 бірлік

жақсы

Жеке

10.

Фотоэлектрокалориметр

КФК -3-01

2 бірлік

жақсы

Жеке

11.

Центрифуга

СМ -6 М

Рига, Латвия, LV-1006,2012 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

12.

Сандық спектрофотометр

РD -303

2 бірлік

жақсы

Жеке

13.

Весы лабораторные

PIONEER, США2007г

2 бірлік

жақсы

Жеке

14.

Муфелді пеш

МИМП-10 УЭ

Ресей, Тула. 2009 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

15.

Кептіргіш шкаф

BINDER Е028, Германия,

2006 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

16.

Монокулярлы микроскоп

Биомед-1, Санкт-Петербург, 2009 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

17.

Медициналық микроскоп

МИКМЕД-5,

Ресей, 2009 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

18.

Зертханалық диірмен

IKA,C-MAG HS7, 2006 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

19.

Флюоресцентті жоғары төзімділікті оптикасы бар микроскоп

MS 300,

САМ-320, Жапония

1 бірлік

жақсы

Жеке

20.

Сандық спектрофотометр

РД-303, Жапония

2 бірлік

жақсы

Жеке

21.

Үшокулярлы фазалық-контрастты микроскоп Bio Vision камера бағдарламасымен қамтамсыз етілген

MT4310L

СAM V500,

Австрия, 2013 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

22.

Инфрақызыл Фурье-спектрометр

ИнфраЛЮМ ФТ-08

Санкт-Петербург,

2010 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

23.

Sycam сұықтық хроматографиясы жүйесі

Германия, 2010

1 бірлік

жаңа

Жеке

24.

Agilent 1260 препаративті сұйықтық хроматография жүйесі

Германия, 2015

1 бірлік

жаңа

Жеке

 

Зерттеу бағыты

Фармакогностикалық және фитохимиялық зерттеу

Кафедра құрамының қызметкерлері және профессор-оқытушылар құрамы жеке жоспарға сәйкес келесі жұмыс түрлері орындалған:

а) Зерттеліп отырған өсімдік шикізаттарының морфолого-анатомиялық белгілерін диагностикалау және шынайлығын анықтауды жүргізу. Зерттеліп отырған дәрілік өсімдіктердің қорларын анықтау. 

б) Шикізаттың тауартанулық талдауын жүргізу, талдауға сынама қабылдап алу және зерттеу әдістері. 

в) Өсімдік шикізатының сапалылығын, ұнтақтылығын, қоспалардың құрамын, жалпы күлі мен 10% хлорсутегі қышқылында ерімейтін күл мөлшерін анықтау, сонымен қатар биологиялық белсенді заттрға сапалық реакциялар жүргізу.

г) жеке заттрды бөліп алу үшін сығындылау және бағаналық хроматография әдістері жүргізіледі. 

Зертханада зерттеліп жатқан өсімдітерден 20-дан астам жеке биологиялық белсенді заттар фитохимиялық зерттеулер негізінде бөлініп алынды.  Қазіргі заманғы спектральді әдістер негізінде олардың химиялық құрылымдары анықталды.

 Өсімдік шикізаттраы мен сығындыларындағы биологиялық белсенді заттарды сандық анықтау әдістері жүргізілуде. Табиғи қосылыстарды бөліп алудың тиімді әдістері зерттелуде. 

 

Өсімдік сығындыларын биологиялық зерттеу

Өсімдік сығындыларын фармакологиялық зерттеуде жүргізілуде. Біржапырақты астрагал және түлкітәрізді астрагалдың этанольді сығындыларын жараға қарсы әсері асқазанның шырышты қабатының ұлпаларының қалпына келуіне оң әсерін тигізді, ол асқазанның жасушаларына антиоксиданттық белсенділік танытты. 

Туския Өсімдік Цитологиясы және Биотехнология Университетімен бірге (Витербо, Италия) зерттеліп отырған өсімдік объектілерінің сығындылпрына және жеке компоненттеріне  цитотоксикалық зерттеулер жүргізілуде.

Цитотоксикалық алдын-ала зерттеу нәтижелері мыңжапырақты түймешетен, Зопник, сүекті псоралея және прутняк өсімдіктерінің сығындыларының адамның HeLa ісік жасушаларына цитотоксикалық әсерінің жоғары екендігін көрсетті. Зерттеу жұмыстары жалғсын табуда. 

Италия ғалымдарымен бірге кохия өсімдігінен сығынды таңдап алынып, адамның HeLa ісік жасушаларына цитотоксикалық әсерінің ерекшелігін көрсетті. Қазіргі таңда осы сығындыдан биологиялық белсенді заттарды бөліп алып, Италия биологтарына цитоттоксикалық әсерін анықтауға жіберуге дайындаудамыз. 

 

Бастамшылық зерттеулермен (өзін-өзі қаржыландыру) келесідей жобалар орындалуда:

1) Оңтүстік Қазақстан Флорасындағы тауқалақайлар тұқымдасының Майдагүлді Катовникті, жіңішке Зизифораны, Зопникті, азиялық жалбызды және шатырашты  зерттеу. Ғылыми жетекшісі: проф. Патсаев А.К.

2) Қазақстан Флорасындағы Касатик туысының өсімдіктерін фитохимиялық зерттеу. Ғылыми жетекшісі: проф. Патсаев А.К.

3) Астрагүлділер тұқымдасының Мыңжапырақ және Гүлкекіре туыстары өсімдіктерін фармакогностикалық зерттеу. Ғылыми жетекшісі: проф. Патсаев А.К.

4) Ауыз қуысының қабыну ауруларын кешенді емдеуде Астрагал туысы өсімдіктерінің коипоненттерінің әсерін зерттеу. Ғылыми жетекшісі: м.ғ.к. Нургазиева Г.А.

5) Ауыз қуысының қабыну ауруларын кешенді емдеуде Жусан туысы өсімдіктерінің коипоненттерінің әсерін зерттеу. Ғылыми жетекшісі: м.ғ.к. Нургазиева Г.А.

 

Басылымдар

Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде 200-ден аса ғылыми мақалалар және тезистер халықарлық ғылыми конференциялвр мен симпозиумдарда жарияланған. Үш мақала Scopus және Web of Science мәліметтер базасында нөлді емес импакт факторлы журналдарда жарияланған. 

 

 

 

 

ФАРМАКОГНОЗИЯ КАФЕДРАСЫНЫҢ ДӘРІЛІК ӨСІМДІКТЕРДІ ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ЗЕРТХАНАСЫ

 

Дәрілік өсімдіктерді ғылыми-зерттеу зертханасының штаты бір аға ғылыми қызметкер, екі ғылыми қызметкерлер және бір лаборанттан құралған.  

Дәрілік өсімдіктер зертханасының мақсаты: Қазақстан Флорасы дәрілік өсімдіктерін зерттеу және олардың негізінде дәрілік препараттар жасап шығару.  

Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі таңда фармацевтикалық препараттардан әлем нарығында шығу тегі өсімдік тектес препараттар 40% көп бөлікті құрайды. Соңгы жылдары оның өсуі белең алуда, Бүкіләлемдік Денсаулық сақтау ұйымының болжамы бойынша жақын он жыл ішінде жалпы дәрілік заттар көлемінің 60% жоғары бөлігі фитопрепараттарға тиесілі болады.

80% көп жабайы өсетін өсімдік шикізаттары ССРО фармацевтикалық өндірістеріне Қазақстан және Орта Азия аумақтарынан дайындалған. Осыған қарамастан Қазақстанда жалпы дайындалатын шикізат мөлшерінен 3% төмен шикізат дайындалған және өңдеу тек негізінен өте қарапайым галендік препараттар қалыптарын дайндауға негізделген (тұндырма және сұйық сығындылар). Қалыптасқан жағдай нәтижесінде республикаға шығындар түсті, себебі отандық өсімдік тектес шикізаттан дайындалған дайын дәрілік қалыптар құны және Қазақстанға жақын шет елдерден қайта импортталатын дайын дәрілік қалыптар құны, бастапқы өсімдік шикізаты құнынан 7-10 есе жоғары.

Жоғарыда айтылған жағдайлар осы бағытта зерттеу жүргізудің мақсатқа сайлығын және қазіргі таңға қажетті екендігін көрсетеді. 

Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Дәрілік өсімдіктер ғылыми-зерттеу зертханасының жаңалығы (өсімдік шикізатының химиялық құрамын анықтау, жаңа табиғи қосылыстарды бөліп алып, құрылысын анықтау, биологиялық белсенді заттарды бөліп алудың жаңа әдістемелерін жасау), фармакогностикалық (қызығушылық тудыратын жаңа өсімдік түрлерінің  анатомо-морфологиялық түрлерін анықтау особенностей) және фармакологиялық (өсімдік сығындылары және жеке заттардың фармакологиялық әсерлерін анықтау) зерттеулері, Оңтүстік Қазақстанда өсетін бұрын зерттелмеген өсімдік түрлерінен отандық дәрілік препараттар көздерін анықтау мақсатында жүргізіледі.

 

Зертхананың міндеттері:

1. Биологиялық белсенді қоспаларды, жинақтарды және дәрілік препараттарды Қазақстанның дәрілік өсімдіктері негізінде жасап шығару. 

2. Қазақстан Флорасындағы зерттелмеген және перспективті өсімдік түрлерін медицинада қолдану үшін табу.

3. Өсімдік объектілерінен биологиялық белсенді заттарды бөліп алудың тиімді әдістемелерін жасап шығару. 

4. Өсімдік объектілерінен биологиялық белсенді заттардың химиялық құрылымын анықтау. 

5. Өсімдік шикізатынан биологиялық белсенді заттарды және сығындылардың биологиялық қасиеттерін анықтау.  

 

ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ҚҰРАЛДАР ЖӘНЕ ЖАБДЫҚТАРДЫҢ БОЛУЫ 

 № п/п

Құралдардың түрлері

Моделі және шығару жылы

Бар бірліктердің саны

Күйі (жаңа, жақсы, нашар)

Жеке, жалға алынған (кімнен)

1.      

Аминқышқылды анализатор

Sycam S433, Германия, 2015 ж.

1бірлік

жақсы

Жеке

2.      

Атомды-адсорбциялық спектрометр

МГА-1000, Ресей, 2016

1бірлік

жаңа

Жеке

3.      

Колба қыздырғыш

LOIP LH-125, Ресей, 2005 ж.

4 бірлік

жақсы

Жеке

4.      

Магнитті айналдырғыш Lab disc white

GMAG, IKA,  Жапония, 2006 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

5.      

Су моншасы

WB -4 MS, Рига, 2009 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

6.      

Роторлы буландырғыш

RV-10 BаsD

Германия,

2010 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

7.      

Колба қыздырғыш

LOIP LH-250

жақсы

Жеке

8.      

Өткізгіш айналдырғыш

RW 11 basic TW-2, Рига, 2009 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

9.      

Зертханалық таразылар

Scout Pro,

USA, 2010 ж.

4 бірлік

жақсы

Жеке

10.  

Фотоэлектрокалориметр

КФК -3-01

2 бірлік

жақсы

Жеке

11.  

Центрифуга

СМ -6 М

Рига, Латвия, LV-1006,2012 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

12.  

Сандық спектрофотометр

РD -303

2 бірлік

жақсы

Жеке

13.  

Весы лабораторные

PIONEER, США2007г

2 бірлік

жақсы

Жеке

14.  

Муфелді пеш

МИМП-10 УЭ

Ресей, Тула. 2009 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

15.  

Кептіргіш шкаф

BINDER Е028, Германия,

2006 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

16.  

Монокулярлы микроскоп

Биомед-1, Санкт-Петербург, 2009 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

17.  

Медициналық микроскоп

МИКМЕД-5,

Ресей, 2009 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

18.  

Зертханалық диірмен

IKA,C-MAG HS7, 2006 ж.

2 бірлік

жақсы

Жеке

19.  

Флюоресцентті жоғары төзімділікті оптикасы бар микроскоп

MS 300,

САМ-320, Жапония

1 бірлік

жақсы

Жеке

20.  

Сандық спектрофотометр

РД-303, Жапония

2 бірлік

жақсы

Жеке

21.  

Үшокулярлы фазалық-контрастты микроскоп Bio Vision камера бағдарламасымен қамтамсыз етілген  

MT4310L

СAM V500,

Австрия, 2013 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

22.  

Инфрақызыл Фурье-спектрометр

ИнфраЛЮМ ФТ-08

Санкт-Петербург,

2010 ж.

1 бірлік

жақсы

Жеке

23.  

Sycam сұықтық хроматографиясы жүйесі

Германия, 2010

1 бірлік

жаңа

Жеке

24.  

Agilent 1260 препаративті сұйықтық хроматография жүйесі

Германия, 2015

1 бірлік

жаңа

Жеке

 

 

Зерттеу бағыты

Фармакогностикалық және фитохимиялық зерттеу 

Кафедра құрамының қызметкерлері және профессор-оқытушылар құрамы жеке жоспарға сәйкес келесі жұмыс түрлері орындалған:

а) Зерттеліп отырған өсімдік шикізаттарының морфолого-анатомиялық белгілерін диагностикалау және шынайлығын анықтауды жүргізу. Зерттеліп отырған дәрілік өсімдіктердің қорларын анықтау. 

б) Шикізаттың тауартанулық талдауын жүргізу, талдауға сынама қабылдап алу және зерттеу әдістері. 

в) Өсімдік шикізатының сапалылығын, ұнтақтылығын, қоспалардың құрамын, жалпы күлі мен 10% хлорсутегі қышқылында ерімейтін күл мөлшерін анықтау, сонымен қатар биологиялық белсенді заттрға сапалық реакциялар жүргізу.

г) жеке заттрды бөліп алу үшін сығындылау және бағаналық хроматография әдістері жүргізіледі. 

Зертханада зерттеліп жатқан өсімдітерден 20-дан астам жеке биологиялық белсенді заттар фитохимиялық зерттеулер негізінде бөлініп алынды.  Қазіргі заманғы спектральді әдістер негізінде олардың химиялық құрылымдары анықталды.

 Өсімдік шикізаттраы мен сығындыларындағы биологиялық белсенді заттарды сандық анықтау әдістері жүргізілуде. Табиғи қосылыстарды бөліп алудың тиімді әдістері зерттелуде. 

 

Өсімдік сығындыларын биологиялық зерттеу

Өсімдік сығындыларын фармакологиялық зерттеуде жүргізілуде. Біржапырақты астрагал және түлкітәрізді астрагалдың этанольді сығындыларын жараға қарсы әсері асқазанның шырышты қабатының ұлпаларының қалпына келуіне оң әсерін тигізді, ол асқазанның жасушаларына антиоксиданттық белсенділік танытты. 

Туския Өсімдік Цитологиясы және Биотехнология Университетімен бірге (Витербо, Италия) зерттеліп отырған өсімдік объектілерінің сығындылпрына және жеке компоненттеріне  цитотоксикалық зерттеулер жүргізілуде.

Цитотоксикалық алдын-ала зерттеу нәтижелері мыңжапырақты түймешетен, Зопник, сүекті псоралея және прутняк өсімдіктерінің сығындыларының адамның HeLa ісік жасушаларына цитотоксикалық әсерінің жоғары екендігін көрсетті. Зерттеу жұмыстары жалғсын табуда. 

Италия ғалымдарымен бірге кохия өсімдігінен сығынды таңдап алынып, адамның HeLa ісік жасушаларына цитотоксикалық әсерінің ерекшелігін көрсетті. Қазіргі таңда осы сығындыдан биологиялық белсенді заттарды бөліп алып, Италия биологтарына цитоттоксикалық әсерін анықтауға жіберуге дайындаудамыз. 

 

Бастамшылық зерттеулермен (өзін-өзі қаржыландыру) келесідей жобалар орындалуда:

1) Оңтүстік Қазақстан Флорасындағы тауқалақайлар тұқымдасының Майдагүлді Катовникті, жіңішке Зизифораны, Зопникті, азиялық жалбызды және шатырашты  зерттеу. Ғылыми жетекшісі: проф. Патсаев А.К.

2) Қазақстан Флорасындағы Касатик туысының өсімдіктерін фитохимиялық зерттеу. Ғылыми жетекшісі: проф. Патсаев А.К.

3) Астрагүлділер тұқымдасының Мыңжапырақ және Гүлкекіре туыстары өсімдіктерін фармакогностикалық зерттеу. Ғылыми жетекшісі: проф. Патсаев А.К.

4) Ауыз қуысының қабыну ауруларын кешенді емдеуде Астрагал туысы өсімдіктерінің коипоненттерінің әсерін зерттеу. Ғылыми жетекшісі: м.ғ.к. Нургазиева Г.А.

5) Ауыз қуысының қабыну ауруларын кешенді емдеуде Жусан туысы өсімдіктерінің коипоненттерінің әсерін зерттеу. Ғылыми жетекшісі: м.ғ.к. Нургазиева Г.А.

 

Басылымдар

Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде 200-ден аса ғылыми мақалалар және тезистер халықарлық ғылыми конференциялвр мен симпозиумдарда жарияланған. Үш мақала Scopus және Web of Science мәліметтер базасында нөлді емес импакт факторлы журналдарда жарияланған. 

 

 

 

 

 

 

 

 

Біздің жетістіктеріміз

  • Дипломдар, алғыс хаттар

    Дипломдар, алғыс хаттар

  • Куәліктер, сертификаттар

    Куәліктер, сертификаттар